Hayvancılıkta Hümik Asit Uygulamaları

Bitkiler gibi hayvanlar da insanlar tarafından besin kaynağı olarak kullanılmaktadır. Ülkemiz için hayvancılık önemli bir sektördür. Sağlıklı, yüksek verimli üretim, hayvancılığın en önemli sorunudur. Hayvanlar için sodyum önemli olduğundan hümik asit veya sodyum tuzu tercih edilir. Hümik asitler bünyeye girmezler ve sindirim sisteminde etkindirler. 

Hümik asitlerin atlar, geviş getirenler, domuzlar ve tavuklarda sindirim bozukluğu, ishal ve akut zehirlenmelerde tedavi amacı ile her 1 kg canlı ağırlık için 500-2000 mg arasında ağız yoluyla verilebileceği bildirilmiştir.

Humik Maddelerin Etlik Piliçlerin Beslenmesinde Kullanılması 

Hayvanlarda hümik asitler ilk defa 1980–1990’lı yıllarda buzağı, domuz, kedi ve köpeklerin ishal ve sindirim bozukluklarının tedavisi amacı ile kullanılmıştır. Ancak son yıllarda hümik asit ürünlerinin çeşitli hayvanların yem ve içme sularında verim arttırıcı amaçla kullanılmaya başlandığı dikkat çekmektedir. Hümik asitlerin etlik piliçleri üzerindeki etkileri;

 (Kocabağlı ve ark., 2002; Ceylan ve ark., 2003) farklı beslenme dönemlerinde humik asitin etkilerinin araştırıldığı bazı çalışmalarda sadece bitirme döneminde humik asit ilavesiyle daha yüksek canlı ağırlık artışı ve yem değerlendirme sağlandığı, karkas randımanının ise etkilenmediği saptanmıştır. 

 (Kaya ve Tuncer, 2009) etlik piliç rasyonlarına humik asit(2,5 kg/ton) performans ve kan parametreleri üzerine herhangi bir etkide bulunmadığı saptanmıştır. 

 (Eren ve ark., 2000) Her kg yem için etlik piliçlere 2,5 gr humat verdikleri, canlı ağırlık artışının diğer gruplardan daha yüksek olduğunu, buna karşın yemden yararlanma oranının daha düşük olduğunu belirlemişlerdir. 

 (Ghahri ve ark., 2010) humik asitin (%0.2-1.0) aflatoksin toksitesinden etkilenmiş olan bazı serum enzimleri ve serumdaki biyokimyasal değişiklikler de dahil, karaciğer hasarlarına karşı koruyucu etki gösterdiği ve yemden yararlanmayı iyileştirdiği belirlenmiştir. 

 (Öztürk ve ark., 2010) etlik piliç içme sularına (%0.5-1.5) hümik asit ilave ettiklerinde 42. günde %1.0 düzeyine kadar hümik asit kullanımının canlı ağırlık artışı ve yemden yararlanma oranını iyileştirdiğini, göğüs ve but eti parlaklığı üzerine olumlu yönde etkili olduğunu, buna karşın 1500 ppm humik asit verildiğinde performans değerlerinin kötüleştiğini belirtmişlerdir. 

 (Çelik ve ark., 2008) etlik piliç rasyonlarına humik asit ilavesinin (%0.25) canlı ağırlık artışı, yem tüketimi, karkas ağırlığını olumlu etkilediğini bildirmişlerdir.

Humik Maddelerin Yumurta Tavuklarının Beslenmesinde Kullanılması Humik asitlerin performans ve sağlık üzerine etkileri ile ilgili etlik piliçlerde olduğu gibi yumurta tavuklarında da son yıllarda birçok araştırma yürütülmüştür. Bu araştırmalar;

 (Yörük ve ark., 2004) geç dönem rasyonlarına humat ilaveli gruplarda (% 0.1-0.2) kontrol grubuna göre yumurta veriminde doğrusal bir artış, yemden yararlanmada iyileşme, ölüm oranında azalma olduğu, yumurta kalitesinde ise iyileşme gözlenmediği belirlenmiştir. Yumurta tavuk yemlerine ilave edilen hümik maddelerin  (1.5 g/kg) canlı ağırlığı artırdığı, yem alımı, günlük metabolize enerji, yumurta üretimi, yumurta ağırlığı, yemden yararlanma, ölüm oranı, yumurtanın kırılma direnci, kabuk gibi kalite kriterlerini değiştirmediği, yumurta kolesterol içeriğini ise düşürdüğü saptanmıştır.
 (Macit ve ark., 2009) yumurta tavuklarının rasyonlarına humat ilavesinin (%0.1-0.35) performans, yumurta iç kalite özellikleri ve yumurta sarısı yağ asidi içeriğini iyileştirdiğini belirlemişlerdir.
 (Öztürk ve ark., 2009) yumurta tavuklarının içme sularına pik dönemden sonra humik asit (30 ve 90 ppm) ilavesiyle yürüttükleri araştırmalarında, 30 ppm humik asit ilavesinin yumurta verimi ve yem etkinliğini etkilemeksizin kontrole göre kırılma direncini, 90 ppm ilavesinde ise yumurta verimini önemli düzeyde artırdığını bildirmişlerdir.
 (Kahraman ve ark., 2005) %0.30 düzeyine kadar humat ilavesine paralel olarak yumurta veriminin, yumurta kalitesinin iyileştiğini ve standart koşullardan ziyade stres altındaki tavuklarda humatlardan beklenen etkinin daha iyi gözlenebileceğini bildirmiştir.
 (Küçükersan ve ark., 2004) humik asit (1 ton yeme 30 g) ilavesinin yumurta verimi ve yemden yararlanma oranını artırdığını, buna karşın yumurta ve kabuk kalitesini etkilemediğini bildirmiştir.

Humik Maddelerin Geviş Getiren Hayvanlarda Kullanımının Performansa Etkileri

Humik Maddelerin Balıklarda Kullanımının Performansa Etkileri
 (Nakagawa ve ark., 2009) humus ekstraktı ilave edilmiş rasyonlarla beslenen balıklarda Flavobacterium psychrophilum bakterilerinin neden olduğu soğuksu hastalığının önlenmesinde ve ölüm oranının azaltılmasında etkili olduğunu bildirmiştir.
 (Noor el-Deen ve ark., 2010)  Trichodina ve Cichlidogyrus ektoparazitleri ile bulaşmış olan Nil tilapya balıklarına yalnızca 3 ppm düzeyindeki humik asit uygulamasının hastalığı kısa sürede tedavi ettiğini bildirmektedir.
 (Noor El Deen ve ark., 2010) balık üretiminde önemli bir verim kaybı sebebi olan fungal kaynaklı saprolegniosis hastalığının tedavisinde Nil tilapya ve Dubar balık rasyonlarına humat takviyesinin etkili olduğu ve formalin ve malahit yeşili uygulamalarına göre daha iyi sonuç verdiği ve ölüm oranını önemli düzeyde azalttığı belirtilmektedir Bu sonuçlar humik maddelerin balıkların sağlığını korumak ve performans artırıcı olarak kullanılabilirliklerine dair araştırma yapılması hususunda cesaretlendirici veriler sağlamaktadır.

Hümik Asit Veya Sodyum Humatın Hayvanlara Tespit Edilen Genel Yararları
- Süt verimini arttırır, sütteki tereyağı oranını artırır.
- Hazmı kolaylaştırır.
- Beslenme verimini artırır.
- Beslenme maliyetini azaltır.
- Bağırsaktaki zararlı mikroorganizma saldırılarını engeller, larva gelişimini önler.
- Gerekli makro ve mikro besin maddelerini sağlar.
- Sinek populasyonunun azalmasına yardımcı olur.
- Böcek kontrolü maliyetini azaltır.
- Tımarla ilgili problemleri büyük oranda azaltır.
- Sütten kesildikten sonra ağırlığı artırır.
- Et verimini artırır.
- Üreme ve gebelikteki problemleri azaltır.
- Kandaki oksijen oranını düzenleyerek laktat oluşumunu etkiler.
- Kolesterol dengesini sağlayarak, kan damarlarında birikimini önler. 

Kaynaklar : Delta Tarım Kimyasalları, Prof.Dr.Şeref Kunç, SAÜ Fen Edebiyat Dergisi